Jura Krakowsko-Częstochowska, czyli co?

Jestem przekonany, że hasło Jura Krakowsko-Częstochowska nie jest Wam obce. Śmiem twierdzić, że jesteście w stanie wskazać przynajmniej jedno związane z nim skojarzenie. Niestety nie udało mi się dotrzeć do definicji, która by jednoznacznie i precyzyjnie wskazywała, czym owa Jura jest. Może coś takiego nie istnieje?

Czy Jura Krakowsko-Częstochowska jest tym samym co Wyżyna Krakowsko-Częstochowska albo Jura Polska? Nie!

Mimo, że te trzy pojęcia mogą być dla nas tożsame, a ich zasięg pokrywa się w pewnej części, to określają coś zupełnie innego!

Co do tego czym są Częstochowa oraz Kraków, raczej nie mamy wątpliwości. Na wszelki wypadek – są to miasta w południowej części Polski.

Geografia

Wyżyna jest określeniem geograficznym.

Wyżyna Krakowsko-Częstochowska według przyjętego systemu regionalizacji fizycznogeograficznej jest makroregionem. Ma stosunkowo precyzyjnie wyznaczone granice, które możemy dostrzec w terenie z mniejszym, bądź większym wysiłkiem. Znajduje się – w uproszczeniu – pomiędzy Częstochową a Krakowem.

Nie leżą w jej obrębie takie atrakcje turystyczne jak: Jasna Góra w Częstochowie, zamek w Siewierzu czy Wawel!

Źródło: Geografia regionalna Polski, Jerzy Kondracki, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2013.

Geologia

Jura jest określeniem geologicznym.

Opisuje okres geologiczny pomiędzy triasem a kredą, które wspólnie tworzą erę zwaną mezozoikiem. Aby dostrzec zasięg osadów pochodzących z tego okresu należy spojrzeć na mapę geologiczną Polski (bez utworów kenozoiku, czyli po usunięciu informacji o najmłodszych osadach, przykrywających starsze). Rzut okiem wystarczy, aby zorientować się że interesujące nas osady sięgają – w uproszczeniu – od okolic Krakowa po rejon Poznania!

Swego czasu, dokładnie 13 maja 2018 roku miałem okazję uczestniczyć w spotkaniu z Pawłem Woźniakiem z Państwowego Instytutu Geologicznego. Był to wykład „W błękicie jurajskiego morza”, mający miejsce w częstochowskim ratuszu . W jego trakcie usłyszałem, że podczas rozmawiania o interesującym nas obszarze (w kontekście geologicznym) właściwszym wydaje się używanie nazwy Jura Polska niż Jura Krakowsko-Częstochowska. Biorąc pod uwagę informacje z akapitu powyżej… wydaje się to mieć sens.

Źródło: Historia Ziemi, Steven M. Stanley, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2005.

Źródło: Atlas geologiczny Polski, Jerzy Nawrocki, Anna Becker, Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa 2017.

Definicja… autorska?

W moim odczuciu definicję, do której ma nas zaprowadzić niniejszy artykuł najwłaściwiej będzie oprzeć o określenie regionu turystycznego. Jest nim obszar na którym w niewielkiej odległości od siebie znajduje się atrakcje wraz z wszelką infrastrukturą umożliwiającą korzystania z nich oraz walorów okolicy.

Źródło: Podstawy geografii turystycznej, Wacław Cabaj, Zygmunt Kruczek, Proksenia, Kraków 2010.

Zatem według mnie:

Jura Krakowsko-Częstochowska jest regionem turystycznym, którego oś stanowią Szlak Jury Wieluńskiej oraz Szlak Orlich Gniazd.

Poznanie osi tego regionu to jedno. Jednak jaki jest jego zasięg? Co wyznacza jego granice? Te pytania słyszałem w życiu kilkukrotnie. Sam je również zadawałem. Dla turysty zdobycie odpowiedzi na nie może stanowić formę ciekawostki, idealnej do poruszenia przy ognisku. Dla pasjonatów, którzy chcieliby zostać w przyszłości przewodnikami ma ono kluczowe znaczenie – wyznacza zasięg terenu o którym należy się uczyć do egzaminu na przewodnika.

Zaryzykuję stwierdzenie, że…

Granice Jury Krakowsko-Częstochowskiej nie mają charakteru stałego. Ich przebieg wyznaczają najbardziej skrajne atrakcje turystyczne. Te możemy brać pod uwagę w kontekście jednego, bądź wielu działów tematycznych.

Spróbuję naprowadzić Was na kilka skrajnych atrakcji turystycznych w kontekście wybranych działów tematycznych.

Biorąc pod uwagę kwalifikowaną turystykę pieszą północnypołudniowy zasięg regionu wyznaczają Wieluń oraz Kraków. To właśnie tam znajdują się krańce dwóch głównych szlaków: Szlaku Jury Wieluńskiej oraz Szlaku Orlich Gniazd.

Dla osób pragnących zwiedzić jurajskie jaskinie (bez profesjonalnego przygotowania) teren ich interesujący będzie stosunkowo niewielki. Jaskiń udostępnionych dla ruchu turystycznego jest kilka. Najbardziej wysuniętą na południe jest jaskinia Smocza Jama na Wawelu (Kraków) natomiast na północ Jaskinia Głęboka w Górze Zborów (gmina Kroczyce).

Kajakarze mogą być chętni do odbywania spływów od Wisły (na południu) nieopodal Krakowa po Wartę (na północy) w Załęczańskim Parku Krajobrazowym w pobliżu Działoszyna.

Wielbiciele zamków zapewne przeciągną zachodnią granicą do Siewierza, a może i Będzina?

Nie wierzę, że pasjonaci architektury drewnianej nie wychyliliby się na zachód, aż do Cynkowa w celu zwiedzania kościoła pw. św. Wawrzyńca.

Myślę, że amatorzy architektury romańskiej chętnie by się wybrali za to dalej na wschód, aby zobaczyć dzieło cystersów w Jędrzejowie.

Podsumowanie

Wyznaczenie stosunkowo precyzyjnych granic Jury Krakowsko-Częstochowskiej jako regionu turystycznego (biorąc pod uwagę atrakcje ze wszystkich występujących w okolicy dziedzin tematycznych) jest nie lada wyzwaniem. Dlatego też zachęcam do skupienia się na wspomnianych powyżej szlakach tworzących jej oś i podkreślania ich roli w trakcie rozmowy o naszej wspaniałej okolicy.

Tak sobie myślę… nawet jeżeli oddalimy się „za daleko” według znawców regionu, to kto zabroni nam nazywać nasze wycieczki jurajskimi, skoro tak będziemy je postrzegali?